dr Jan CHOJNACKI Wydział Biologii UW

prof. dr hab. Maciej LUNIAK Muzeum i Instytut Zoologii PAN

prof. dr hab. Stanisław MIŚCICKI Wydział Leśny SGGW     

 

 

                                                                                 

Podsumowanie wykładów na konferencji

„Las Bielański i jego znaczenie”

w Urzędzie Dzielnicy Bielany m.st. W-wy 22 X 2014

  1. Rys historyczny
  2. Drzewostany
  3. Szata roślinna
  4. Świat zwierząt
  5. Znaczenie Lasu
  6. Zagrożenia przyrody Lasu
  7. Potrzeby/postulaty ochrony Lasu

 

            Fauna wodna i związana z wodami uległa w Lesie Bielańskim bardzo drastycznemu zubożeniu. Przyczyna tego jest wyschnięcie Potoku Bielańskiego, utrata i zanieczyszczenie wody w potoku Rudawka, a w konsekwencji ogólne przesuszenie Lasu. Do lat 1970. w obu ciekach występowało stale 5-7 gatunków ryb, w Rudawce żyły ślimaki, a w fauna płazów Lasu liczyła około 12 gatunków – prawie wszystkie notowane w Warszawie. Obecnie w wyschniętym Potoku Bielańskim nie ma żadnego życia, w Rudawce ryby mogą pojawiać się najwyżej sporadycznie i nie ma tam ślimaków z wyjątkiem wodożytki nowozelandzkiej -egzotycznego gatunku gatunku, który ostatnio rozprzestrzenia się w naszych wodach. Płazy, dawniej licznie występujące w Lesie, stały sie rzadkością – liczba gatunków spadła z 12 do 3-5, stosunkowo najczęściej spotyka się żabę trawną i ropuchę szarą.

            Ssaki - do fauny Lasu można tu zaliczyć około 20 gatunków. Wśród nich jest około 6 gatunków nietoperzy (najczęściej spotykany – mroczek późny), jeż wschodni, kret, wiewiórka, kuny, lis (zamieszkuje norę przy jednym z głównych szlaków). Wśród kilku gatunków drobnych ssaków są: mysz leśna (najliczniejsza), mysz zaroślowa, nornica ruda, mysz polna, ryjówka aksamitna. Las jest miejscem stałego bytowania kilku saren, często zachodzą tu też dziki, a niekiedy nawet łosie.

 

  1. 5.Znaczenie Lasu

Znaczenie Lasu Bielańskiego, lokalnie dla Bielan oraz szerzej dla Warszawy i regionu, wynika z jego unikatowych wartości w kilku aspektach:

Wartość przyrodnicza. Jest to prawdopodobnie teren o najwyższej w Warszawie różnorodności biologicznej. Występuje tu ponad 100 gatunków grzybów kapeluszowych, porostów - ponad 100 gatunków, roślin naczyniowych – około 400 (1/3 gatunków flory całej Warszawy!), rodzimych drzew i krzewów - ponad 40 gatunków (m.in. ok 500 monumentalnych 300-400-letnich dębów), zwierząt – ponad 1 tys. gatunków. Las jest jedynym zachowanym w takim stanie reliktem dawnej Puszczy Mazowieckiej – trwającą od kilku tysięcy lat kontynuacja jej ekosystemu. Jest też jednym z głównych ogniw systemu korytarzy ekologicznych Warszawy łączących ją z pozamiejskimi ostojami przyrody. Znaczenie Lasu zostało o usankcjonowane ustanowieniem tu w 1973 r. rezerwatu przyrody, a niedawno - Obszaru Natura 2000 (PL-H140041) w ramach Dyrektywy Środowiskowej Unii Europejskiej. W żadnym z miast w kraju nie ma terenu o takiej wartości przyrodniczej.

Krajobrazową wartością jest widok na dolinę Wisły, a z prawego brzegu i rzeki na skarpę bielańską z charakterystyczną sylwetką kościoła kamedułów, wychylającą się z zielonego masywu Lasu. Mamy tu też nie spotykane nigdzie w Warszawie ukształtowanie terenu i środowisk na czterech tarasach schodzących do Wisły.

Wartością klimatyczną Lasu, ważną dla bilansu tlenowego oraz melioracji klimatu dzielnicy i miasta jest rozległy kompleks intensywnej zieleni.

Społeczną wartością Lasu w skali dzielnicy i miasta jest jego znaczenie jako terenu rekreacyjnego stwarzającego możliwość kontaktu z przyrodą, o bogactwie nie spotykanym gdzie indziej w miejskim otoczeniu. Ważna społeczną wartością jest też tradycja historyczna Lasu i związanego z nim sakralnego kompleksu pokamedulskiego. Swoistą wartość muzealną stanowią też monumentalne 400-letnie dęby – widoczny znak „pradawności” Lasu.

Naukowe i dydaktyczne znaczenie Lasu Bielańskiego to ponad 200-letnia, wyjątkowa w skali kraju i nadal kontynuowana , jego tradycja jako poligonu badań przyrodniczych. Co najmniej od początku ubiegłego wieku jest on terenem dydaktyki przyrodniczej – akademickiej i szkolnej. Już w okresie międzywojennym wydano przewodniki przyrodnicze po Lesie oraz ponad trzydzieści publikacji naukowych. Po wojnie ukazały sie dwie (wymienione we wstępie) monografie Lasu i kilkadziesiąt publikacji naukowych.

  1. 6.Zagrożenia przyrody Lasu

Zagrożenia ogólne – wynikające głównie z przyczyn „zamiejscowych”: - Jest to przede wszystkim nacisk postępującej urbanizacji otoczenia, powodujący izolację przestrzenną i ekologiczną Lasu od pozamiejskich ostoi przyrody. Takie oddziaływanie ma szczególnie Wisłostrada oraz rozrost zabudowy, również w dalszym otoczeniu Lasu. Ten wzrost urbanizacji powoduje intensyfikację penetracji Lasu przez publiczność i ruchu pojazdów (spaliny, niepokój), zanik wód powierzchniowych (cieków) w Lesie i przesuszenie jego gleby. Urbanizacja otoczenia powoduje też napływ do Lasu nie leśnych składników flory i fauny zmieniający pierwotny charakter przyrody Lasu. Podobny negatywny wpływ ma też obserwowane powszechnie zjawisko rozprzestrzeniania się egzotycznych gatunków roślin i zwierząt stanowiących zagrożenie dla rodzimej flory i fauny.

Zagrożenia lokalne – należą tu w szczególności:

  • Brak planu ochrony rezerwatu zintegrowanego z planem ochrony obszaru Natura 2000 i całego terenu Lasu. Skutkiem tego jest brak perspektywicznej strategii ochrony Lasu - niespójność i doraźność działań mających wpływ (niekiedy szkodliwy) na stan jego przyrody, szczególnie dotkliwy jest tu brak wyznaczenia strefy jego otuliny. Plan taki był opracowywany (firma Taxus) w 2012 r., ale zleceniodawca (RDOŚ) odebrał go tylko jako materiał.
  • Zabudowanie terenów w bezpośrednim styku z Lasem - na ul. Tczewskiej i w enklawie terenu poklasztornego;
  • Wzrost ruchu pojazdów na ul. Dewajtis, powodujący zatrucie spalinami rezerwatu i ciągu spacerowego, zabijanie zwierząt (najczęstszymi ofiarami są jeże i płazy, ale giną także wiewiórki i ptaki), niepokojenie zwierząt i publiczności szukającej tu spokoju.
  • Wprowadzanie psów biegających wolno, co płoszy zwierzęta i niepokoi publiczność;
  • Ruch publiczności pieszej oraz rowerowy poza szlakami – powoduje to wydeptywanie leśnej gleby, erozję zboczy leśnych tarasów, niepokojenie zwierząt w ich ostojach;
  • Organizowane w Lesie imprezy sportowe, np. kilkakrotnie odbywane tu terenowe rajdy rowerowe, m.in. po zboczach tarasów;
  • Tłumne imprezy plenerowe z silnym nagłośnieniem na obrzeżu Lasu;
  • Zbieranie grzybów, rozkopywanie gleby, niszczenie roślinności, zaśmiecanie.
  1. 7.Potrzeby/postulaty ochrony Lasu

Do Decydentów adresowane są następujące postulaty, wynikające z potrzeby przeciwdziałania zagrożeniom Lasu wymienionym w p. 6.:

  • Opracowanie i wdrożenie zintegrowanego planu/strategii ochrony rezerwatu i (to ważne!!!) całego Lasu;
  • Aktywizacja prac Miasta nad planem miejscowym, który uregulowałby m.in. sprawę otuliny Lasu;
  • Powrót do projektu (2008 r.) zapewnienia dojazdu z Wisłostrady do kompleksu sakralnego i UKSW, przy ograniczeniu ruchu kołowego na ul. Dewajtis i nadaniu jej charakteru pasażu spacerowo-rekreacyjnego;
  • Przeciwdziałanie przesuszeniu gleby w Lesie i rewitalizacja jego wód powierzchniowych;
  • Ograniczenie działalności gospodarczej w kompleksie sakralnym i UKSW, jeśli nie służy ona bezpośrednio celom naukowo-dydaktycznym i religijnym. Ta działalność wzmaga ruch kołowy na ul. Dewajtis i powoduje napływ do Lasu przypadkowej publiczności;
  • Spowodowanie skuteczności działań policji i straży miejskiej na rzecz ochrony Lasu przed wandalizmem, puszczaniem wolno psów, dzikimi imprezami sportowymi, nielegalnym parkowaniem itp.
  • Reaktywacja ścieżki wzdłuż płn. strony ul. Dewajtis i jej przystosowanie dla wykorzystania rekreacyjnego;
  • Absolutny zakaz użycia soli/innych chemikaliów do utrzymania zimowego ul. Dewajtis.

Odwiedzającym Las Bielański należy przypomnieć/uświadomić następujące zasady

zachowania w nim:

  • Szanujcie spokój i przyrodę Lasu – to nie jest zwykły park, a rezerwat przyrody –       miejsce wypoczynku w przyjaźni z nią. Nie przeszkadzajcie innym w korzystaniu z tego.
  • Nie spuszczajcie psów ze smyczy pies biegając po lesie niepokoi zwierzęta, nawet z daleka, zostawia też woń drapieżnika. Przeszkadza też tym, którzy przychodząc do Lasu szukają spokoju.
  • Nie wydeptujcie, nie rozjeżdżajcie Lasu rowerem – niszczy to jego runo i zbocza tarasów, niepokoi zwierzęta w ich ostojach. Rozplanowanie szlaków pozwala na dogodne przemieszczanie sie po Lesie.
  • Nie niszczcie drzew, runa, gleby Lasu– zubaża to jego przyrodę.
  • Unikajcie przejazdów samochodem ulicą Dewajtis. Powoduje to zatrucie powietrza spalinami, zabija zwierzęta – zwłaszcza żaby/ropuchy i jeże. Korzystaciej z okazji leśnego spaceru.
  • Namawiajcie innych, żeby chroniliLas, szczególnie gdy widzicie że szkodzą mu. Przyczyniajcie sie do zachowania bogactwa jego przyrody dla przyszłych pokoleń.

Opracowanie – prof. dr hab. Maciej Luniak

Ta strona wykorzystuje pliki cookie dla lepszego działania serwisu. Możesz zablokować pliki cookie w ustawieniach przeglądarki.